Nederland/determineren

From KeyToNature
Jump to: navigation, search

Het identificatie proces

Het correct identificeren van een organisme is niet altijd gemakkelijk, toch is het identificatie proces eigenlijk heel eenvoudig. De belangrijkste elementen zijn zorgvuldige waarneming, aandacht voor detail en - het moeilijkste – een juiste interpretatie van wat je ziet. Enkele richtlijnen worden hieronder weergegeven ter assistentie.

Onderzoek uw exemplaar zorgvuldig
Alle planten hebben eigenschappen (de zogenaamde kenmerken) die helpen om ze te kunnen identificeren. Sommige zijn erg duidelijk, sommige liggen minder voor de hand. Zorgvuldige observatie helpt om fouten te voorkomen.

Kijk je naar het juist deel van de plant?
Het is mogelijk om delen van een plant fout te benoemen. Zo kunnen bijvoorbeeld de blaadjes van een samengesteld blad worden verward met een enkel blad en kunnen gekleurde kelkbladeren op bloemblaadjes lijken, dit leidt tot een verkeerde interpretatie. Je kunt controleren welke onderdelen van een plant het zijn door ze te koppelen aan andere functies. Zo zijn blaadjes van een samengesteld blad aangesloten bij een blad stengel en niet rechtstreeks aan een takje, terwijl kelkbladen (ongeacht hun kleur) de buitenste krans van bloemonderdelen vormen.

Afwezige kenmerken
Het ontbreken van een kenmerk is vaak belangrijk voor de identificatie. Maar hoe weet je dat een plant dit kenmerk nooit bezit? Het kan aanwezig zijn, maar niet gemakkelijk waarneembaar (het aantal zaden in een vrucht); of nog niet ontwikkeld (scheuren in de oude schors), of zich hebben ontwikkeld en daarna zijn verdwenen (zoals katjesschubben die al vroeg in het voorjaar zijn afgevallen). Dit is waarschijnlijk het moeilijkste aspect van identificatie. Gelukkig worden zulke kenmerken zelden gebruikt. In de meeste gevallen, als je een kenmerk niet kunt zien, is het ook echt afwezig, maar zorgvuldige observatie vermindert het risico op fouten.

Variabele kenmerken versus stabiele kenmerken
Sommige kenmerken variëren meer dan anderen. Verschillende factoren zijn daarbij betrokken, zoals leeftijd, ecologische omstandigheden, lokale omstandigheden zoals de bodemvruchtbaarheid, seizoen enz. Bladeren kunnen daardoor bijvoorbeeld zeer variabel zijn, vooral in grootte. Bladeren laag op de stam (vroeg in het seizoen) zijn kleiner dan die hoger op de stam. Planten die groeien op een voedselrijke bodem hebben grotere en meer weelderige bladeren dan op een arme of droge bodem. Bladeren geproduceerd in de schaduw kunnen verschillen in grootte en kleur van die in de volle zon staan, bladeren van jonge bomen kunnen een heel andere vorm krijgen dan die van oude bomen van dezelfde soort. Maten zijn daarom vaak gegeven als een reeks bijvoorbeeld 5-10 cm. Bij de bepaling van de grootte van een onderdeel of zelfs een hele plant, is het nuttig om er meerdere te meten (bijvoorbeeld 10 en daarvan het gemiddelde te nemen. Toch is het niet ongebruikelijk om een voorbeeld te kiezen dat groter is dan je gemeten hebt. Andere kenmerken zijn stabieler - dan blijkt er erg weinig variatie in dat kenmerk te bestaan, ongeacht de omstandigheden. Voor planten zijn dat vooral de bloemvorm en bloemgrootte, vrucht type en grootte van de vruchten. Stabiele kenmerken zijn dus meer betrouwbaar voor de identificatie en worden in identificatiesleutels vaker gebruikt dan variabele kenmerken.

Wees voorzichtig met losse onderdelen
Soms zitten de onderdelen die u nodig hebt om te onderzoeken niet langer aan de plant vast. Dit geldt met name voor bomen, waar de enige vruchten en soms bladeren of bloemen die beschikbaar zijn op de grond zijn gevallen. Controleer of deze losse onderdelen van de plant zijn die u onderzoekt en niet van een soort in de buurt.

Neem niets voor vanzelfsprekend aan
Juist omdat twee exemplaren er op het eerste gezicht hetzelfde uitzien betekent niet dat ze hetzelfde zijn. Veel soorten, met name nauw verwante, verschillen alleen in kleine kenmerken. Controleer elk exemplaar en zorg ervoor dat alle relevante kenmerken bekend zijn en dat de identificatie correct is.

Aanvullend bewijs
Aanvullend bewijs om een identificatie te bevestigen kan vaak worden afgeleid. Zo kan bijvoorbeeld de plaatsing van fruit vertellen hoe de bloemen die daaraan zijn voorafgegaan gegroepeerd zaten. Distributie en ecologie kunnen ook nuttig zijn. Een plant die alleen bekend is van Noord Europa verwacht je niet aan te treffen rond de Middellandse Zee. Ook een plant die is aangepast aan de bergen en kliffen tref je onwaarschijnlijk aan op laagland vlakten en een bos soort is onwaarschijnlijk in de open weiden. Maar deze afgeleide kenmerken kunnen alleen gebruikt worden om een identificatie te bevestigen en niet als hoofdkenmerk. In de afgelopen jaren werden planten van de kust kwelders ook langs de zijkanten van binnenlandse wegen aangetroffen. Deze ogenschijnlijk 'verkeerde' verspreiding was te wijten aan het regelmatige pekelen van de wegen in de winter.

Niet proeven
Ruiken aan planten is aanvaardbaar omdat de geur van zowel de bladeren en bloemen een nuttige aanwijzing kan zijn voor de identiteit, maar het proeven van planten moeten worden vermeden, sommige zijn giftig!

Vast komen te zitten
De meeste toetsen bieden duidelijke keuzes bij elke stap. Als je niet kunt beslissen welke keuze te nemen in een sleutelpositie, probeer dan beide routes die worden aangeboden. De juiste zal spoedig duidelijk worden. Als geen van beide correct lijkt, heb je al eerder in de sleutel een verkeerde keuze genomen, ga de gevolgde stappen terug en begin opnieuw.

Ervaring
Dit is misschien wel het meest nuttige kenmerk van allemaal. Bekend raken met een groep organismen zal de frequentie en nauwkeurigheid van de identificaties enorm doen toenemen.

Soms win je
Identificatie tot op soort niveau is soms niet mogelijk, maar je zult in staat zijn om de organismen te identificeren op geslacht, omdat dit meestal minder kenmerken vereist.

Soms verlies je
Verwacht niet altijd te komen tot een identificatie - de kenmerken die je nodig hebt zijn soms niet allemaal aanwezig op hetzelfde moment.

Slot
Soms zal blijken dat de identificatie verkeerd was. Maak je geen zorgen - het overkomt zelfs deskundigen!

Terug naar de hoofdpagina